Faiz kararları, döviz kurlarındaki hareketler ve yeni kredi düzenlemeleri tüm piyasa aktörlerinin bilgisine aynı anda ulaşmaktadır. Bununla birlikte, şirketler arasındaki fark gelişmeden ilk haberdar olunmasıyla değil, söz konusu gelişmenin şirket açısından ne anlam taşıdığının ilk tespit edilmesiyle ortaya çıkmaktadır. Nitekim aynı faiz artışı bir şirket için yatırımların ertelenmesini, bir diğeri için tahsilatların hızlandırılmasını gerektirebilmekte, bir başkası açısından ise herhangi bir değişiklik doğurmayabilmektedir.
Bu çalışmada ekonomik gelişmelerin şirket özelinde değerlendirilmesine yönelik bir yaklaşım ortaya konulmaktadır. Bu kapsamda hangi değişkenlerin şirketin hangi kalemlerini etkilediği, her bir değişken için hangi soruların yöneltilmesi gerektiği ve bu soruların bir senaryo planına nasıl dönüştürülebileceği ele alınmaktadır.
Gelişmelerin Takibi ile Şirket Özelinde Değerlendirilmesi Arasındaki Fark
Ekonomik gelişmelere ilişkin haberler genel nitelikte bilgi sunmaktadır. Şirket kararları ise işletmenin kendi bilançosuna, nakit akışına ve müşteri yapısına dayanmaktadır. Bir gelişmenin şirket özelinde değerlendirilmesi, söz konusu gelişmenin aşağıdaki üç soru çerçevesinde ele alınmasını gerektirmektedir:
Gelişme, şirketin maliyet yapısını ve kârlılığını etkilemekte midir?
Etkinin büyüklüğü nedir ve hangi dönemde ortaya çıkacaktır?
Gelişme, bugünden itibaren hangi kararların gözden geçirilmesini gerektirmektedir?
Bu soruların yanıtları her şirket için farklılık göstermektedir. Bu nedenle belirsizliğin yüksek olduğu dönemlerde genel değerlendirmeler yerine şirketin kendi verileriyle oluşturulmuş bir modelin esas alınması en sağlıklı yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.
Şirketleri En Çok Etkileyen Beş Değişken
Faiz
Faiz oranı, borçlanma maliyetini ve yatırım getirilerinin karşılaştırılacağı asgari eşiği belirlemektedir. Değişken faizli kredi kullanan şirketler faiz değişiminin etkisiyle doğrudan karşılaşırken, sabit faizli kredi kullanan şirketler bu etkiyi kredi yenileme döneminde hissetmektedir. Bu kapsamda değerlendirilmesi gereken hususlar şunlardır:
Mevcut kredilerin ne kadarı değişken faizlidir ve cari yıl içinde yenilenecek tutar ne kadardır?
Faiz oranında bir puanlık artış, yıllık finansman giderlerini ne ölçüde artıracaktır?
Planlanan yatırımın beklenen getirisi, yeni borçlanma maliyetinin üzerinde kalmakta mıdır?
Döviz Kuru
Kur değişimleri şirketleri üç temel kanaldan etkilemektedir: ithal girdi maliyetleri, döviz cinsinden borçların yükü ve döviz cinsinden satış gelirleri. İhracat yapan şirketlerde kur artışı gelirleri destekleyici bir etki yaratabilmekle birlikte, girdilerin ithal olması ya da borçların döviz cinsinden bulunması halinde bu avantajın bir bölümü maliyet tarafında kaybedilmektedir. Bu kapsamda değerlendirilmesi gereken hususlar şunlardır:
Gelir ve giderlerin hangi oranı döviz cinsindendir?
Döviz cinsinden borçları karşılayacak düzeyde döviz geliri bulunmakta mıdır?
Kur değişimleri satış fiyatlarına ne kadar sürede yansıtılabilmektedir?
Finansmana Erişim
Bazı dönemlerde temel sorun kredinin maliyeti değil, krediye erişimin kendisidir. Bankaların kredi limitlerini daraltması, vadeleri kısaltması veya ek teminat talep etmesi, kârlı faaliyet gösteren şirketleri dahi nakit sıkışıklığıyla karşı karşıya bırakabilmektedir. Bu kapsamda değerlendirilmesi gereken hususlar şunlardır:
Kullanılmayan kredi limiti tutarı nedir ve bu limitler hangi bankalarda bulunmaktadır?
Önümüzdeki on iki aylık dönemde vadesi dolacak borç tutarı nedir ve bu borçlar nasıl çevrilecektir?
Yatırım teşvikleri, kalkınma ajansı destekleri ve hibe programları gibi banka dışı finansman kaynaklarından yararlanma imkânı bulunmakta mıdır?
Maliyetler
Enerji, hammadde, ücret ve kira gibi maliyet kalemleri her zaman aynı hızda değişim göstermemektedir. Herhangi bir kalemde yaşanan ani artış, satış fiyatlarına yansıtılamadığı ölçüde doğrudan kâr marjını azaltmaktadır. Bu kapsamda değerlendirilmesi gereken hususlar şunlardır:
En büyük beş maliyet kalemi hangileridir ve her biri hangi etkenlere bağlıdır?
Hangi maliyet artışları fiyatlara yansıtılabilmekte, hangileri yansıtılamamaktadır?
Sabit giderlerin satışlara oranı son dönemde nasıl bir seyir izlemiştir?
İç Talep
Talepte yavaşlamanın ilk işaretleri çoğunlukla satış rakamlarından önce sipariş ve tahsilat verilerinde gözlemlenmektedir. Bu dönemlerde müşterilerin alımlarını ertelediği, ödemeleri geciktirdiği ve daha uzun vade talep ettiği görülmektedir. Bu kapsamda değerlendirilmesi gereken hususlar şunlardır:
Satış tahminleri hangi varsayımlara dayanmaktadır ve en son ne zaman güncellenmiştir?
Müşterilerin ödeme sürelerinde uzama gözlemlenmekte midir?
Satışların ne kadarı sınırlı sayıda büyük müşteriye bağlıdır?
Sorulardan Senaryo Planına Geçiş
Yukarıdaki soruların yanıtları tek bir tahmin yerine birden fazla senaryoya dönüştürüldüğünde anlamlı bir yönetim aracına dönüşmektedir. Senaryo planlamasının amacı geleceği öngörmek değil, şirketin farklı koşullar altında nasıl bir performans sergileyeceğini önceden tespit etmektir. Bu amaçla üç senaryonun oluşturulması önerilmektedir:
Baz Senaryo: Mevcut koşulların devam edeceği varsayımı.
Stres Senaryosu: Faiz oranlarının ve maliyetlerin yükseldiği, talebin bir ölçüde yavaşladığı durum.
Şok Senaryosu: Döviz kurunun ve finansman koşullarının sert biçimde değiştiği, tahsilatların geciktiği durum.
Her senaryoda öncelikle gelir tablosu değil, nakit akış tablosu güncellenmelidir. Bu çerçevede şirketin hangi ayda nakit sıkışıklığıyla karşılaşacağı ve hangi borcun çevrilememesi halinde ne tür sonuçlar doğacağı tespit edilmelidir. Söz konusu yaklaşım, fizibilite raporlarında yer alan duyarlılık analizinin şirketin mevcut durumuna uyarlanmış biçimidir. Her senaryo için önceden belirlenen kararlar, örneğin hangi yatırımın erteleneceği ya da hangi kredi limitinin önceden açılacağı, belirsizliğin yönetilebilir kılınmasına katkı sağlamaktadır.
Erken Uyarı Göstergeleri
Bazı göstergeler, olası sorunlara ilişkin işaretleri bu sorunlar gelir tablosuna yansımadan önce vermektedir. Düzenli olarak izlenmesi gereken başlıca göstergeler şunlardır:
Müşterilerden tahsilat sürelerinin uzaması,
Kredi limitlerinin sürekli olarak tam kullanılması,
Brüt kâr marjının birbirini izleyen dönemlerde daralması,
Stok artış hızının satış artış hızını aşması,
Vadesi gelen borçların yeni borçlanma yoluyla kapatılmaya başlanması.
Dış Danışmanlık Desteğine İhtiyaç Duyulan Durumlar
Şirket bünyesinde söz konusu analizleri yürütecek ve modeli güncel tutacak bir ekibin bulunması halinde dış destek ihtiyacı doğmayabilir. Ancak yönetimin günlük operasyonlara yoğunlaştığı, borç yapısının karmaşık hale geldiği veya bankalarla yeniden müzakere gerekliliğinin ortaya çıktığı durumlarda bağımsız bir değerlendirme sürecin hızlanmasına önemli katkı sağlamaktadır.
AKDAN Danışmanlık A.Ş. Kurucusu Nilüfer Arıak, OSTİM TV'de yayınlanan "Sektör Konuşuyor" programında bu konuları iki ayrı yayında ele almıştır. İlk yayında kriz dönemlerinde şirketlerin ve bireylerin alabileceği önlemler ile KOBİ'lerin kriz dönemlerinde faaliyetlerini sürdürebilme yolları değerlendirilmiş; ikinci yayında ise finansmana erişim, mali destekler ve teşvik mekanizmaları ele alınmıştır. AKDAN Danışmanlık, Finansal Yeniden Yapılandırma hizmeti kapsamında borç yapısını alacaklılarla birlikte yeniden kurgulamakta ve nakit yönetiminin etkinleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütmektedir. Strateji ve yönetim yapısına ilişkin konular ise Yönetim Danışmanlığı hizmeti kapsamında ele alınmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ekonomik gelişmelerin şirket özelinde değerlendirilmesi ne anlama gelmektedir?
Genel nitelikteki bir ekonomik gelişmenin şirketin gelirleri, giderleri ve finansman yapısı üzerindeki etkisinin sayısal olarak ortaya konulmasıdır. Aynı gelişme her şirkette farklı sonuçlar doğurduğundan, bu değerlendirmenin şirketin kendi verileri esas alınarak yapılması gerekmektedir.
Senaryo planlaması küçük ölçekli şirketler için de gerekli midir?
Evet. Küçük ölçekli şirketlerin nakit rezervleri genellikle daha sınırlıdır. Bu nedenle olası bir nakit sıkışıklığının önceden tespit edilmesi bu şirketler açısından daha da büyük önem taşımaktadır. Başlangıç aşamasında temel bir nakit akış tablosu ve üç senaryodan oluşan bir çalışma yeterli olacaktır.
Nakit akış tablosu hangi sıklıkla güncellenmelidir?
Belirsizliğin yüksek olduğu dönemlerde aylık, nakit sıkışıklığı riskinin belirginleştiği durumlarda ise haftalık güncelleme yapılması uygun olacaktır. Bu süreçte esas olan, tablonun fiili tahsilat ve ödeme tarihleri esas alınarak hazırlanmasıdır.
Kur riskine karşı atılması gereken ilk adım nedir?
İlk adım, döviz pozisyonunun tespit edilmesidir. Bu amaçla döviz cinsinden gelir ve giderler ile alacak ve borçlar karşılaştırılmalıdır. Risk ancak ölçüldükten sonra azaltılabileceğinden, fiyatlama, vade ve finansman kararlarının bu tespit doğrultusunda alınması gerekmektedir.
Ekonomik gelişmeler şirketlerin kontrolü dışında gerçekleşmekle birlikte, bu gelişmelere karşı hazırlık düzeyi şirketlerin kendi elindedir. Şirketinizin nakit akışının ve finansman yapısının farklı senaryolar çerçevesinde değerlendirilmesi talebiniz için AKDAN Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
